محمد شاهيني اظهار داشت: هدف اصلي سرمايه گذاران از سرمايه گذاري در سهام شركتها كسب سود است كه اين امر از طريق شناسايي قيمت صحيحي از بازار سهام به دست مي آيد،ولي گاهي شناسايي قيمت صحيح شركتها بدون توجه به روندهاي بازار كمكي به كسب سود سهامداران نمي كند.
وي ادامه داد: بازارها عموماً روندها متفاوتي به خود مي گيرند كه از رسيدن به بالاترين قيمت در حباب قيمت تا رسيدن به كف قيمت است. گاهي در بازار شاهديم قيمت سهم برخي از شركتها ناگهان به زير قيمت واقعي آنها مي رسد و سهامداران بدون شناخت سهام را در صف فروش قرار مي دهند.

*ريزش بازار سهام

اين كارشناس واحد تحقيقات كارگزاري بانك صنعت و معدن با بيان اينكه موضوع ريزش قيمت سهام به قدري با اهميت است كه حتي سالها پس از سقوط بازارها جلسات و سمينار هايي تشكيل مي شود،ادامه داد: محققان وقوع سقوط بازار سهام را در نتيجه افزايش طولاني قيمت سهام در يك اقتصاد خوش بينانه مي دانند. وقتي نسبت قيمت به درآمد سهام (P/E) بالاتر از ميانگين بلند مدت آن باشد سهامداران براي خريد شديداً از اهرم بدهي استفاده مي كنند.
شاهيني افزود: گاهي كاهش دو رقمه شاخص بازار سهام در يك دوره ميان مدت چند روزه را سقوط بازار سهام
مي نامند كه البته اين تعريف،نمي تواند تعريف كمي دقيقي از ريزش بازار سهام باشد.بازار افتان اغلب نمايي از دوره هاي كاهش قيمت بازار سهام در طي چند سال يا چند ماه را نشان مي دهد و سقوط بازار سهام هرچند در يك بازار افتان به وقوع مي پيوندد ولي لزوماً اين دو به جاي هم به كار نمي روند.
وي با بيان اينكه كاهش ناگهاني قيمت سهام در بخش هاي مهم و تاثير گذار بازار سهام را سقوط يا ريزش بازار سهام مي گويند ادامه داد: سقوط بازار در واقع پديده اي اجتماعي است كه رخدادهاي بيروني اقتصادي با رفتار جمعي و روانشناسي تركيب شده و در يك چرخه متناوب شكل مي گيرد.اگر تنها دليل قيمت پايين امروز اين است كه قيمت فردا پايين مي آيد ، در صورت عدم تغيير در ارزش ذاتي بايد منتظر ريزش بازار بود.

*رابطه ريزش سهام با حباب هاي قيمت

شاهيني حركت صعودي قيمت دارايي تا حد بسيار زياد كه در نهايت به سقوط مي انجامد را حباب بازار تعريف و خاطرنشان كرد: در پي اينگونه افزايش قيمتها اغلب انتظارات معكوس و كاهش شديد قيمت ها پديد مي آيد كه معمولا به بحران مالي مي انجامد . در بررسي حباب ها و ريزش هاي بازار سهام آنچه بسيار مهم به نظر مي رسد اين است كه حباب ها به طور كامل با ريزش هاي بازارهاي سهام از بين نمي روند و ممكن است مدتها طول بكشد تا يك سهم حبابي عليرغم از سر گذراندن ريزش قيمت به ارزش واقعي خود برسد.
به گفته وي در واقع چنانچه پس از ريزش بازار سهام حباب ها به طور كامل از بين مي رفتند ارزش سهم هاي حبابي نيز به قيمت واقعي مي رسيد و سفته بازي از بين مي رفت اما چنانچه طبق شواهد موجود سفته بازي همواره ادامه دارد.
شاهيني با اشاره به اين نكته كه از چند دهه سال پيش، همواره سقوط متعاقب حباب رخ داده و حباب هايي كه براي مدتي طولاني به رشد خود ادامه مي دهند به سقوط هاي عظيم منتهي مي شوند، تصريح كرد: نكته مهم اين است كه بين سقوط و تصحيح بازار تمايز قايل شويم. در حالتي كه بازار تصحيح مي شود حداكثر 20 درصد از ارزش بازار كاسته مي شود و درحقيقت شدت تمايل سرمايه گذارها به خريد سهم هاي مختلف كاهش پيدا مي كند. گاهي اوقات هم سقوط ها، تصحيح بازار محسوب مي شوند.

*روند تبديل حباب قيمت به سقوط بازار

وي با بيان اينكه وقتي بازار وارد حباب مي شود قيمت ها بالا و بالاتر مي روند و دائماً مطبوعات از حركت به سمت بازار پر رونق سخن مي گويند، اظهار داشت: در اين بازار هميشه خبرها با تاثير مثبت ، بر قيمت سهم هاي بازار اثر مي گذارند. در اين زمان است كه سرمايه گذاران حرفه اي شروع به فروش مي كنند و سهام بالاتر از ارزش واقعي خود را به سرمايه گذار جزء خوش بين مي فروشند و اصطلاحاً نرم فروشي مي كنند.
شاهيني افزود: در حالي سهامدار جزء سهام را صرفاً به دليل زرق و برقي كه دارد ، مي خرد كه اوضاع زماني بدتر مي شود كه سرمايه گذاران ناوارد تسهيلاتي نيز جهت خريد اين سهام در حباب دريافت مي كنند تا سهام بيشتري بخرند. در اين حالت بازار با اضافه خريد مواجه شده و همه از كمبود نقدينگي صحبت مي كنند . لذا بازار فقط مي تواند به سمت پايين حركت كند .
به گفته اين كارشناس سرمايه گذاران در مي يابند كه بازار فروريختني و پوشالي است و هر روز خبر تقلبات و سوء استفاده هاي تازه اي برملا مي شود و اينجاست كه وقتي فروش عصبي و ناشي از سراسيمگي شروع مي شود ، بازار به سرعتي به مراتب بيشتر از آنچه افزايش يافته، كاهش مي يابد و چون همه مي خواهند از بازار خارج شوند در اغلب موارد خريداري پيدا نمي شود و بازار خود به خود وارد سقوط مي شود .

*5 مرحله براي سقوط بازارهاي سهام

شاهيني در ادامه اظهارات خود به مراحل تشكيل و تركيدن يك حباب و فراهم شدن زمينه سقوط در بازار سرمايه را اشاره كرد و گفت:رشد سريع قيمت تا جايي كه از نظر اقتصادي فاقد توجيه شود، تغيير ناگهاني در باورهاي عمومي و رفتار سرمايه گذاران، از بين رفتن اعتماد عمومي نسبت به آينده بازار، بروز رويداد فروش انبوه در بازار سرمايه وريزش و سقوط بازار سهام كه عموما قيمتها به زير ارزش ذاتي مي رسند 5 مرحله براي سقوط بازارهاي سهام هستند.

*دلايل اجتماعي و رفتاري سقوط بازار

وي افزود: آنچه در هنگام ريزش بازار طبيعي به نظر مي رسد اين است كه تحت تاثير رفتار جمعي، قيمت ها بيش از پيش افول پيدا مي كنند. در واقع سرمايه گذارها با هدف اجتناب از ضرر بيش تر، بدون فكر و از وحشت دست به فروش مي زنند و اميدوارند سهام رو به افول خود را در سبد ديگر سرمايه گذارها بگذارند. اين فروش از روي وحشت به كاهش شديد اكثر قيمت ها و تحت تاثير قرار گرفتن همه سرمايه گذارها منجر مي شود. شاهيني با بيان اينكه معمولاسقوط بازار سهام به ركود اقتصادي منتهي مي شود،خاطر نشان كرد: به طور كلي مي توان دلايل رفتاري سهامداران از ريزش بازار را در چهار طبقه جاي داد. طبقه اول اخبار منفي تاثيري بيشتر و پاياتر نسبت به اخبار مثبت دارند. همواره در بازار هاي افتان خبرهاي منفي تاثيري به مراتب بيشتر برقيمت سهام دارند تا خبرهاي مثبت. ضمن اينكه در اين بازار ها گاهي مشاهده مي شود كه خبرهاي مثبت در مورد يك سهم هيچ تاثير مثبتي بر قيمت سهام نمي گذارد.
وي افزود: در گروه دوم وقتي بازار به سمت سقوط پيش مي رود اكثر فعالان فروشنده مي شوند.اين دليل از سوي طرفداران نظريه مالي رفتاري مطرح شده كه در واقع عامل اصلي در ايجاد سقوط بازار سهام را عوامل روانشناختي و روانشناسي رفتار گله اي و تقليدي مي دانند.
شاهيني فعاليت هاي غير اخلاقي سرمايه گذاران خرد را سومين طبقه دانست و ادامه داد: مخاطرات اخلاقي دغدغه اصلي سهامداراني است كه عموماً مورد بازي يا دستكاري بازار سهام قرار مي گيرند. همچنين اين عامل كه از عوامل شناخته شده شكست بازار در تخصيص بهينه منابع است ، اختلال زيادي در جريان عمليات بين بانكي ايجاد كرده است.
اين كارشناس درباره چهارمين دليل رفتاري سهامداران از ريزش بازار را ديد سرمايه گذاران اعلام كرد و گفت:
وجود ديد كوتاه مدت از آثار و عوامل مخرب تلقي مي شود و عموماً نوسان گيري بازار را به سوي ركود هدايت مي كند. اين عمل و بينش در واقع آسيب را جدي تر مي كند و عمق ركود در بازار سهام را رقم خواهد زد . اما اگر ديد بلند مدت و يا حداقل ميان مدت باشد نوسانات فروكش كرده و بازار به سمت روال طبيعي خود حركت خواهد كرد.

*7 راهكار براي جلوگيري از سقوط بازارهاي سهام

شاهيني در بخش پاياني خاطر نشان كرد: بورس هر كشور ويترين اقتصادي آن كشور بوده و سقوط بازار سهام آن به منزله غبارآلود شدن اين ويترين اقتصادي است. حمايت دولتها با تزريق نقدينگي به بازار سهام از راهكارهايي است كه شايد نقش پررنگي در غبارآلودگي اين ويترين داشته باشد.
وي ادامه داد:كاهش پي در پي شاخص بورس ها و متوسط بازدهي هاي بازار سهام، تقليل سهم ارزش افزوده اين بخش از سهم توليد ناخالص داخلي و همچنين منفي شدن نرخ تشكيل سرمايه را در پي خواهدداشت.همچنين سياستها و حمايتهاي كلان در فعال كردن يا سقوط بازار بسيار حائز اهميت است .
اين كارشناس واحد تحقيقات كارگزاري بانك صنعت و معدن ادامه داد: از اين منظر دو جايگاه را خواهيم داشت. يكي بحث سياست هاي كلان اقتصادي و ديگري شفاف سازي براي جلوگيري از ورود بازار به حالت حباب. چرا كه همانطوري كه اعلام شد همه حبابها الزاماً سقوط بازار را به دنبال دارند.
شاهيني در خاتمه گفت : به نظر مي رسد 7 راهكار در ايجاد مانعي براي سقوط بازار و يا ترميم بازار پس از سقوط موثر است كه شامل مزيت‌سازي براي ورود شركت‌ها به بورس،اطلاع‌رساني دقيق و شفاف براي بازار سرمايه در جهت جلوگيري از ايجاد حباب،تحريك تقاضا در بخش مسكن به عنوان موتور و محرك اقتصادي،اولويت دادن به شركت‌هاي بورسي براي دريافت تسهيلات بانكي با هدف اجراي طرح‌هاي در حال تكميل و تامين سرمايه در گردش، تزريق نقدينگي به بازار سرمايه از طريق شركت‌هاي سرمايه‌گذاري به منظور بازار‌گرداني و حمايت از بازار، تدوين سازوكار صندوق حمايت از سرمايه‌گذاران و هماهنگي بازار پول با بازار سرمايه در تصميم‌گيري‌ها است.