در دو سال گذشته، بازار جهانی نفت خام شاهد شدیدترین نوسان‌ها در قیمت این کالای استراتژیک بوده است. فارغ از عوامل به وجود آورنده این نوسان‌ها ( که بر سر بعضی از آنها همچون تاثیر معاملات سوداگرانه اتفاق نظر وجود ندارد)، در شرایط کنونی مهم‌ترین مساله برای طرف‌های درگیر در بازار ( هم تولیدکنندگان، هم مصرف‌کنندگان و هم معامله‌گران ) پیش‌بینی چشم‌انداز کوتاه‌مدت و بلندمدت بازار انرژی است. چون بر اساس همین پیش‌بینی‌هاست که هر یک از طرفین، سیاست‌های آتی خود را تعیین می‌کند. البته با توجه به بی‌ثباتی کنونی بازار ونیز به دلیل وجود عوامل غیربنیادی بی‌شمار نمی‌توان با قطعیت دست به پیش‌بینی زد.

در دو سال گذشته، بازار جهانی نفت خام شاهد شدیدترین نوسان‌ها در قیمت این کالای استراتژیک بوده است. فارغ از عوامل به وجود آورنده این نوسان‌ها ( که بر سر بعضی از آنها همچون تاثیر معاملات سوداگرانه اتفاق نظر وجود ندارد)، در شرایط کنونی مهم‌ترین مساله برای طرف‌های درگیر در بازار ( هم تولیدکنندگان، هم مصرف‌کنندگان و هم معامله‌گران ) پیش‌بینی چشم‌انداز کوتاه‌مدت و بلندمدت بازار انرژی است. چون بر اساس همین پیش‌بینی‌هاست که هر یک از طرفین، سیاست‌های آتی خود را تعیین می‌کند. البته با توجه به بی‌ثباتی کنونی بازار ونیز به دلیل وجود عوامل غیربنیادی بی‌شمار نمی‌توان با قطعیت دست به پیش‌بینی زد.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا ( EIA ) در تازه‌ترین گزارش خود تحت عنوان " چشم‌انداز سالانه انرژی در سال 2010 " دست به پیش‌بینی وضعیت بازار جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی در سال جاری و نیز طی 25 سال آینده زده است. در گزارش EIA موضوع نوسان قیمت‌ها و عوامل موثر بر آن مورد توجه قرار گرفته است. گزارش مذکور این عوامل را به دو دسته کوتاه‌مدت و بلندمدت تقسیم کرده است. تغییر نرخ‌های ارز، بازارهای مالی و آب و هوا از جمله عوامل کوتاه‌مدت، و میزان تقاضای جهانی نفت در آینده و تصمیمات اوپک در زمینه سطح تولید اعضای این سازمان نیز در زمره عوامل بلندمدت به شمار می‌روند. در سال 2009 تاثیر متقابل عوامل بازار بر یکدیگر موجب شد که میانگین بهای هر بشکه نفت خام از 68/41 دلار در ماه ژانویه به 47/74 دلار در ماه دسامبر افزایش یابد. تغییرات بازار جهانی نفت در سال 2009 موجب شناسایی و برجسته‌تر شدن عوامل بی‌شماری شد که عرضه و تقاضای آتی فرآورده‌های نفتی را تحت کنترل دارند. در چشم‌انداز بلندمدت EIA ، بهای جهانی نفت خام را چهار عامل اصلی تعیین می‌کنند: میزان عرضه نفت از سوی تولیدکنندگان غیراوپکی، میزان سرمایه‌گذاری و تولید اوپک، میزان عرضه نفت از سوی منابع غیرمتعارف و میزان تقاضای جهانی نفت. عدم قطعیت در پیش‌بینی قیمت‌های جهانی نفت را می‌توان با بی‌ثباتی ( تغییر ) یک یا چند عامل از این عوامل چهارگانه توضیح داد.

روندهای کنونی بازار

در سال 2009 ، قیمت‌های نفت خام به ویژه نسبت به پیش‌بینی میزان تقاضا حساس بودند. در این سال، تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و معامله‌گران دائما به دنبال یافتن نشانه‌هایی از بهبود احتمالی اقتصاد جهان و در نتیجه رشد سطح تقاضا بودند. در بخش عرضه، اعضای اوپک با سهمیه‌بندی و کاهش سطح تولید خود نشان دادند که بیش از هر زمان دیگری در پی حمایت از سطوح بالای قیمت‌ها هستند. در دسامبر 2009 ، سطح بالای پایبندی اعضای اوپک به سهمیه‌ها موجب شد که بهای نفت خام به 70 تا 80 دلار در هر بشکه افزایش پیدا کند. در این سال، افزایش تولید کشورهای غیراوپکی تا حدی این اقدام اوپک را خنثی کرد، اما تحولات بعدی دوباره به رشد قیمت‌ها یاری رساند. با شروع بحران اعتبارات در سال 2008 و تداوم آن در سال 2009 ، بسیاری از پروژه‌های اکتشاف و افزایش تولید متوقف شدند. علت اصلی این امر، کاهش چشمگیر میزان سرمایه‌گذاری در بخش‌های بالا دستی صنعت نفت بود. به دلیل کاهش بهای نفت و در نتیجه‌، درآمد اوپک، اعضای این سازمان نیز بسیاری از پروژه‌های خود را به تعویق انداختند. این شرایط موجب نگرانی مصرف‌کنندگان و معامله‌گران از احتمال کاهش شدید عرضه نفت در دو تا سه سال آینده شد.

درست زمانی که همه گمان می‌کردند بحران مالی و رکود اقتصادی جهان رو به پایان است، بحران بدهی اروپا از یونان سر بلند کرد و نه تنها اروپا بلکه سراسر جهان را مورد تهدید قرار داد. از آن زمان تاکنون، بازار جهانی نفت خام تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار داشته و قیمت‌ها به طور مداوم نوسان پیدا کرده‌اند.

چشم‌انداز بلندمدت

تحولات بازار نفت در سال‌های 2008 و 2009 مجموعه‌ای از بی‌ثباتی‌ها را به وجود آورد. همانگونه که گفته شد، تعیین بهای نفت خام در بلندمدت تحت تاثیر چهار عامل ( که قبلا شناسایی شدند ) قرار دارد. هنوز روشن نیست که اقتصاد جهان و در نتیجه، میزان تقاضا برای نفت خام در 25 سال آینده چه وضعیتی خواهد داشت. همچنین هنوز نمی‌دانیم که میزان عرضه غیراوپکی‌ها، تولید اعضای اوپک و سرنوشت پروژه‌های بالا دستی چه خواهد بود. بر همین اساس، سه احتمال برای وضعیت بازار جهانی نفت خام و سطح قیمت‌ها تا سال 2035 مطرح است که هیچیک را نمی‌توان به طور قطع و یقین انتخاب یا رد کرد. با این حال، بر اساس آمار و اطلاعات موجود و برخی پیش‌بینی‌های مقرون به واقعیت، بهای هر بشکه نفت خام در سال 2035 حدود 160 دلار تعیین شده که بین بالاترین و پایین‌ترین سطح قیمتی قرار دارد. بر اساس گزارش چشم‌انداز EIA ، بالاترین سطح قیمت تا 25 سال آینده بیش از 200 دلار و پایین‌ترین قیمت نیز کمتر از 50 دلار در هر بشکه پیش‌بینی شده است. با در نظر گرفتن این دو سطح قیمت، EIA و سایر کارشناسان می‌توانند مجموعه‌ای از تحلیل‌ها را درباره شرایط بازار انرژی ارایه کنند. این تحلیل‌ها به همه طرف‌های بازار امکان می‌دهد تا سیاست‌های خود را در افق بلندمدت تعیین نموده و به اجرا درآورند.